Bí Quyết Chuyển Văn Nói Sang Văn Viết Tiếng Anh Chuẩn Academic Writing

Việc cần làm không phải thay từ cho sang, mà là đóng gói lại thông tin. Lời nói trải ý ra thành nhiều mệnh đề ngắn nối nhau; văn viết học thuật nén cùng lượng ý đó vào ít mệnh đề hơn nhưng mỗi mệnh đề dày hơn. Một quy tắc làm việc đủ dùng: cứ ba đến bốn mệnh đề nói thì gộp lại thành một câu viết. Đây là kinh nghiệm thao tác chứ không phải con số đo được, và công cụ chính để gộp là danh từ hóa. Đổi từ mà không gộp mệnh đề thì chỉ ra một bản ghi âm đeo từ vựng học thuật.

Khi tìm cách chuyển văn nói sang văn viết tiếng Anh học thuật, phần lớn hướng dẫn dừng ở mức bảng từ thay thế. Bảng đó cần, nhưng nó giải quyết lớp vỏ. Bài này nói về lớp bên dưới, vì đó mới là chỗ quyết định một đoạn đọc ra giọng nói hay giọng viết.

Bộ công cụ chuyển văn nói sang văn viết ở cuối bài gồm phiếu quy trình bốn bước, bảng đối chiếu cấu trúc và phiếu kiểm ngôi xưng, có bản Word và PDF.

Sự khác biệt cốt lõi giữa Spoken English và Written Academic English

Khác biệt lớn nhất không nằm ở từ vựng. Nó nằm ở ngữ pháp, và mô tả kinh điển về chuyện này đến từ Halliday.

Cách nói gọn: lời nói phức tạp về ngữ pháp, văn viết đậm đặc về từ vựng. Khi nói, người ta tạo ra nhiều mệnh đề nối tiếp nhau, mỗi mệnh đề khá đơn giản, liên kết bằng những từ như and, so, but, because. Khi viết học thuật, số mệnh đề giảm xuống nhưng lượng từ mang nội dung trong mỗi mệnh đề tăng lên. Cùng một ý, hai cách đóng gói khác nhau.

Một điểm Halliday nhấn mạnh và hay bị bỏ qua: lời nói không hề kém tổ chức hơn. Nó có kiểu phức tạp riêng của nó. Vậy nên mục tiêu của việc chuyển đổi không phải là "sửa cho đúng", mà là đổi kiểu đóng gói cho phù hợp với kênh.

Thấy rõ nhất qua một ví dụ. Giả sử bạn vừa gỡ băng một buổi phỏng vấn sâu và trong phần phân tích bạn muốn viết lại nhận định của chính mình:

Nói: So we interviewed the shop owners, and then after that we looked at what they said, and it turned out that a lot of them were worried because the platform kept changing its fees.

Năm, sáu mệnh đề tùy cách đếm, nối với nhau bằng and, and then, because. Viết lại theo kiểu học thuật:

Viết: Analysis of the shop owner interviews revealed widespread concern about the platform's frequent fee changes.

Một mệnh đề. Những động từ chỉ hành động trong bản nói (interviewed, looked at, were worried, kept changing) trở thành danh từ hoặc cụm danh từ trong bản viết (analysis, concern, fee changes). Đó chính là danh từ hóa, và nó là cơ chế chính tạo ra độ đậm đặc của văn viết học thuật.

Nhưng phải nói ngay mặt trái, vì nó là nguyên nhân phổ biến nhất khiến khóa luận khó đọc. Danh từ hóa quá tay thì câu mất hết hành động và người đọc phải tự dựng lại ai làm gì. Nguyên tắc thực dụng: gộp đến khi một câu chứa đúng một ý chính, rồi dừng. Nếu phải đọc lại câu mới hiểu ai là chủ thể, bạn đã gộp quá một nấc.

Cách thay thế cụm động từ (Phrasal Verbs) bằng động từ học thuật chuẩn xác

Phần này cố ý ngắn, vì bảng tra từ đầy đủ đã nằm trong bài riêng về sửa lỗi ngữ pháp và academic tone. Ở đây chỉ nói nguyên tắc chọn, vì đó mới là chỗ người ta hay làm sai.

Cụm động từ không sai. Chúng chỉ mang dấu hiệu của ngôn ngữ nói, vì phần lớn thuộc lớp từ gốc Germanic ngắn, trong khi lớp từ học thuật tiếng Anh nghiêng nhiều về gốc Latinh. Khi thay, có ba điều cần kiểm.

Thứ nhất, nghĩa phải trùng chứ không chỉ gần. Look at thành examine chỉ đúng khi bạn thực sự có xem xét; nếu chỉ là nhìn lướt thì examine nói quá. Đây là lỗi hay gặp nhất khi tra bảng một cách máy móc.

Thứ hai, độ mạnh phải khớp với bằng chứng bạn có. Giữa suggest, indicate và demonstrate là ba mức tự tin khác nhau. Một kết quả từ mẫu hai mươi người đi với suggest, không đi với demonstrate.

Thứ ba, có những cụm động từ không có bản thay thế và nên giữ nguyên. Carry out trong carry out an experiment là cách diễn đạt chuẩn trong rất nhiều bài báo. Thay nó thành execute không làm câu học thuật hơn.

Một kiểm tra nhanh áp dụng được cho cả ba: đọc câu mới lên và hỏi mình có dám bảo vệ nghĩa của động từ đó trước hội đồng không. Nếu động từ hứa nhiều hơn dữ liệu, hãy lùi một mức.

Quy tắc tránh xưng hô ngôi thứ nhất ('I', 'We') và câu khẳng định tuyệt đối

Chỗ này cần nói chính xác, vì lời khuyên lưu hành phổ biến là "tuyệt đối không dùng I và We" và lời khuyên đó không đúng với mọi bối cảnh.

Quy ước thực tế chia theo loại bài:

Nói cách khác, đây là quy định của nơi bạn nộp, không phải quy luật của tiếng Anh. Hãy đọc yêu cầu của môn hoặc hướng dẫn tác giả trước đã. Chuyển cả bài sang bị động chỉ để né chữ I thường đẩy bản thảo sang một vấn đề khác, nặng nề và khó lần ra chủ thể.

Thứ thực sự cần loại bỏ trong mọi trường hợp không phải chữ I, mà là cụm đánh dấu ý kiến cá nhân không có bằng chứng đỡ phía sau. Đó là I think, I feel, in my opinion, I believe. Cách chữa không phải đổi sang bị động, mà là chuyển trọng tâm câu sang bằng chứng:

Về câu khẳng định tuyệt đối, đây là vấn đề riêng và quan trọng hơn chuyện ngôi xưng. Những từ như always, never, all, proves, completely biến một phát hiện có điều kiện thành một tuyên bố không thể bảo vệ. Một người chấm chỉ cần một phản ví dụ là bác được cả câu.

Cách chữa là gắn điều kiện vào, không phải làm câu mơ hồ đi. This always happens không nên thành This may sometimes happen, vì câu đó không nói gì cả. Nó nên thành In the three cases examined here, this occurred consistently. Câu sau vừa trung thực vừa mạnh hơn, vì nó nêu rõ phạm vi mà trong phạm vi đó bạn đứng vững.

Quy trình bốn bước và chỗ Sovi.AI có ích

Gộp lại thành một quy trình chạy được trên một đoạn bất kỳ:

1. Gỡ ý, chưa sửa chữ. Đọc bản nói và liệt kê các ý chính thành gạch đầu dòng. Chưa động đến từ ngữ.
2. Gộp mệnh đề. Nhóm ba đến bốn gạch đầu dòng liên quan thành một câu. Đây là bước nặng nhất và là bước quyết định.
3. Chọn động từ và danh từ. Lúc này mới tra cụm động từ và kiểm độ mạnh. Làm bước này trước bước 2 là lý do nhiều bản viết lại vẫn đọc ra giọng nói.
4. Rà ngôi xưng và từ tuyệt đối. Tìm I think, in my opinion, always, never, proves. Sửa theo hướng gắn điều kiện.

Sovi Smart Writing có preset giọng Academic và các bước soạn thảo mà trang sản phẩm mô tả là brainstorm, outline, draft, revise, polish. Cần nói rõ một điều về kỳ vọng: không có nút nào nâng cấp văn phong cả đoạn bằng một cú click, và kể cả có thì đó cũng không phải cách dùng tốt.

Ba việc hợp lý:

• Sau khi bạn đã tự gộp ở bước 2, đưa câu mới vào và hỏi nó còn chỗ nào đọc ra giọng nói.
• Hỏi khoảng cách nghĩa giữa hai động từ bạn đang phân vân, ví dụ indicate với demonstrate, trước khi chọn.
• Nhờ rà riêng một lượt các từ tuyệt đối trong toàn bài, vì đây là loại từ mắt người đọc bản thảo của chính mình rất dễ bỏ qua.

Việc không nên giao là dán cả đoạn nói vào rồi lấy bản viết lại đem nộp. Lý do thực tế hơn lý do đạo đức: bước 2 là bước bạn quyết định ý nào là ý chính, và giao nó đi thì bản thảo sẽ phản ánh phán đoán của mô hình về trọng tâm bài của bạn.

Hai chi tiết vận hành. Đầu ra hiện trong khung soạn thảo với nút sửa và nút sao chép, không có đường xuất tệp, nên bản nộp vẫn do bạn ráp lại. Phần thiết lập cũng cho tải lên mấy bài bạn viết trước đó, để kết quả không lệch khỏi giọng văn sẵn có.

Bộ công cụ chuyển văn nói sang văn viết

• spoken-to-written-kit.pdf để in và làm tay.
• spoken-to-written-kit.docx để làm trực tiếp trên bản thảo.

Bên trong:

1. Phiếu quy trình bốn bước, mỗi bước một khối, trong đó khối gộp mệnh đề có cột trái ghi các gạch đầu dòng rời và cột phải ghi câu đã gộp.
2. Bảng đối chiếu cấu trúc gồm sáu cặp câu nói và câu viết đã điền sẵn cùng một dòng để trống cho cặp của bạn, có cột ghi phép biến đổi đã dùng để bạn nhận ra quy luật thay vì học thuộc ví dụ.
3. Phiếu kiểm ngôi xưng và từ tuyệt đối với danh sách từ cần tìm và ô ghi số lần tìm thấy, kèm bảng quy ước ngôi thứ nhất theo ba loại bài.

Làm bước 2 trên giấy trước khi mở máy. Gộp mệnh đề là việc phán đoán, và màn hình khuyến khích bạn sửa chữ thay vì gộp ý.

Câu hỏi thường gặp

1. Gộp bao nhiêu mệnh đề vào một câu là vừa?

Đến khi câu chứa đúng một ý chính thì dừng. Nếu phải đọc lại mới biết ai là chủ thể của hành động, bạn đã gộp quá một nấc.

2. Bản gỡ băng phỏng vấn có phải viết lại hoàn toàn không?

Không. Lời của người được phỏng vấn khi trích dẫn thì giữ nguyên văn, kể cả khi đó là khẩu ngữ, vì đó là dữ liệu. Chỉ phần phân tích của bạn mới cần chuyển sang văn viết.

3. Dùng bị động có làm câu học thuật hơn không?

Không tự động. Bị động hữu ích khi đối tượng quan trọng hơn người thực hiện. Rải nó khắp bài thì người đọc mất dấu ai làm gì, và đó là một kiểu khó đọc khác chứ không phải sự trang trọng.

4. Có được dùng "we" trong khóa luận không?

Tùy ngành và tùy khoa, và phần phương pháp thường dễ được chấp nhận hơn phần bàn luận. Đọc yêu cầu của khoa trước, đừng mặc định cấm.

5. Làm sao biết câu của mình còn giọng nói?

Đọc to lên. Nếu nghe tự nhiên như đang kể chuyện thì nhiều khả năng số mệnh đề còn quá nhiều. Văn viết học thuật đọc to lên thường hơi nặng, đó là điều bình thường.