Cách Giảm Tỷ Lệ Đạo Văn Turnitin: Đọc Hiểu Báo Cáo 40% Trước Khi Sửa Câu

Con số 40% gần như không bao giờ là 40% đạo văn. Nó thường gồm bốn lớp rất khác nhau: danh mục tài liệu tham khảo, các đoạn trích dẫn có ngoặc kép, những cụm thuật ngữ ai cũng phải viết giống nhau, và phần cuối cùng mới đáng lo. Việc đầu tiên không phải là sửa câu, mà là tách bốn lớp đó ra.

Khi tìm cách giảm tỷ lệ đạo văn Turnitin, phần lớn hướng dẫn nhảy thẳng vào mẹo viết lại câu. Bài này làm ngược lại: đọc báo cáo trước. Lý do rất thực tế. Nếu ba lớp đầu chiếm phần lớn con số, thì việc viết lại câu không những không cần thiết mà còn có thể làm hỏng những đoạn vốn đã đúng.

Bộ công cụ rà soát báo cáo ở cuối bài gồm bảng phân loại bốn lớp, danh sách kiểm tra trích dẫn và phiếu ghi câu hỏi gửi giảng viên.

Phân tích báo cáo Similarity Report: Phân biệt trích dẫn hợp lệ và đạo văn

Điểm xuất phát là một câu của chính Turnitin, và nó thay đổi cách đọc toàn bộ báo cáo: phần mềm không phát hiện đạo văn. Khi được hỏi nó phát hiện đạo văn thường xuyên đến mức nào, câu trả lời công bố của họ là "Never - that's not what we do." Thứ nó đo là mức trùng lặp văn bản, và tên gọi của báo cáo cũng nói đúng điều đó: Similarity Report.

Từ đó suy ra một việc cụ thể phải làm trước khi sửa bất cứ chữ nào. Mở báo cáo, đi lần lượt từng vùng được tô màu, và xếp nó vào một trong bốn nhóm.

Nhóm một là danh mục tài liệu tham khảo. Trong một luận văn, đây thường là khối lớn nhất, vì tên tác giả, tên tạp chí và năm xuất bản thì ai viết cũng giống nhau. Nó trùng là chuyện đương nhiên và không nói lên điều gì.

Sang nhóm hai, các đoạn trích dẫn trực tiếp có đánh dấu. Nếu bạn đã đặt trong ngoặc kép và ghi nguồn, việc nó bị tô màu là đúng chức năng của phần mềm, không phải lỗi của bạn.

Thuật ngữ và định nghĩa chuẩn là nhóm ba: tên định luật, tên điều khoản, cụm cố định trong ngành. Không ai kỳ vọng bạn nghĩ ra cách gọi mới cho chúng.

Còn lại là nhóm bốn, và đây mới là bài tập thật sự. Một đoạn diễn giải ý người khác mà không ghi nguồn; một câu được viết lại lưng chừng nhưng vẫn giữ nguyên cấu trúc của bản gốc; một đoạn ghép từ ba nguồn mà không có câu nào là của bạn. Ba thứ này mới là chỗ cần sửa, và sửa chúng không phải vì con số, mà vì chúng đúng là vấn đề.

Làm xong việc phân loại, bạn sẽ có một con số thứ hai trong đầu: bao nhiêu phần trăm của 40% đó rơi vào nhóm bốn. Với một luận văn được viết tử tế nhưng vụng về trong khâu trích dẫn, con số thứ hai này thường nhỏ hơn nhiều so với con số trên màn hình. Với một bài chép ghép, nó gần bằng cả 40%. Hai tình huống đó cần hai cách xử lý hoàn toàn khác nhau, và không có mẹo viết câu nào phân biệt được chúng thay bạn.

Cách xử lý tài liệu tham khảo và định nghĩa chuyên ngành bị quét trùng lặp

Turnitin có sẵn các bộ lọc cho đúng ba nhóm đầu. Hiểu chúng làm gì, và quan trọng hơn là hiểu giới hạn của chúng, sẽ tiết kiệm cho bạn rất nhiều công viết lại vô ích.

Exclude bibliography tự động nhận ra phần danh mục tài liệu và bỏ nó khỏi phép tính. Tài liệu của Turnitin mô tả mục đích đúng như vậy: để danh mục tham khảo không làm phồng tỷ lệ tương đồng. Với bài không viết bằng tiếng Anh, tức là với phần lớn luận văn tiếng Việt, hệ thống dò theo các cụm mở đầu và kết thúc để xác định đoạn nào là danh mục. Hệ quả thực tế rất đáng biết: nếu bạn đặt tiêu đề phần tài liệu tham khảo bằng một cụm lạ, bộ lọc có thể không nhận ra nó. Dùng tiêu đề chuẩn mà ngành bạn vẫn dùng.

Exclude quoted text bỏ qua phần nằm trong dấu ngoặc kép hoặc khối trích dẫn thụt lề. Tài liệu liệt kê cả các kiểu ngoặc kép được nhận, và nói rõ rằng khối thụt lề chỉ được nhận khi tệp gốc là .doc hoặc .docx. Nói cách khác, nếu bạn trích dẫn dài mà chỉ thụt lề trong một tệp PDF, bộ lọc có thể không thấy nó là trích dẫn.

Exclude small matches loại bỏ những đoạn trùng quá ngắn. Ở đây có một con số rất cụ thể đáng nhớ: ngưỡng mặc định là 8 từ, và 8 cũng là giá trị nhỏ nhất được phép đặt. Tức là một cụm thuật ngữ bốn năm từ vốn đã không được tính. Điều này giải thích vì sao việc đổi vài từ lẻ trong một câu không giúp được gì: muốn thoát khỏi phép đếm, đoạn trùng phải ngắn hơn tám từ, mà một mệnh đề học thuật hiếm khi ngắn đến thế.

Và đây là giới hạn quan trọng nhất, cũng là lý do mục này không thể là một mẹo hạ điểm. Trang hướng dẫn dành cho sinh viên của Turnitin nói thẳng: mọi thiết lập loại trừ mà sinh viên tự bật chỉ là tạm thời, và không phản ánh vào điểm tương đồng chính thức mà giảng viên nhìn thấy. Nếu bạn cho rằng báo cáo chính thức nên loại trừ danh mục tham khảo, họ hướng dẫn bạn liên hệ giảng viên.

Nên việc cần làm là một câu hỏi, không phải một thao tác: hỏi giảng viên hoặc người hướng dẫn xem báo cáo chính thức của môn có bật loại trừ danh mục tham khảo và trích dẫn hay không. Có hai khả năng và cả hai đều đáng biết trước khi nộp. Nếu có bật, con số bạn phải quan tâm nhỏ hơn bạn tưởng. Nếu không bật, bạn biết trước rằng danh mục của mình sẽ nằm trong tỷ lệ, và cũng biết rằng điều đó không có nghĩa là bạn làm sai.

Một lưu ý cuối về trích dẫn trực tiếp. Chính Turnitin nhận xét rằng phần trích dẫn và danh mục tham khảo là thứ được dùng lại rộng rãi và nhìn chung không thể hiện được năng lực viết của người nộp. Câu đó cắt theo hai hướng: nó giải thích vì sao có bộ lọc, nhưng cũng nhắc rằng một bài toàn trích dẫn tuy có thể cho con số đẹp sau khi lọc vẫn không chứng minh được gì về bạn.

Bảng tổng hợp kỹ thuật chuyển đổi câu chủ động sang bị động và danh từ hóa

Cần nói rõ trước khi vào bảng, vì chỗ này rất dễ bị hiểu sai. Các phép chuyển đổi dưới đây không phải công cụ để hạ con số. Dùng chúng trên câu của người khác thì đó vẫn là câu của người khác được khoác áo mới, và vấn đề không nằm ở tỷ lệ mà ở chỗ ý tưởng không phải của bạn. Chúng chỉ có tác dụng khi bạn đã hiểu nội dung và đang viết lại bằng hiểu biết của mình; khi đó chúng là công cụ chọn điểm nhấn và giọng văn.

Lưu ý hai điều khi dùng bảng này. Thứ nhất, bị động không đồng nghĩa với học thuật; nhiều hướng dẫn tác giả hiện nay còn khuyến khích câu chủ động, nên đừng đổi sang bị động chỉ để nghe cho "trang trọng". Thứ hai, danh từ hóa quá tay là nguyên nhân phổ biến nhất khiến luận văn khó đọc; mỗi lần biến một động từ thành danh từ, bạn lấy đi của câu một hành động.

Bảng trên là công cụ dùng bên trong một quy trình viết lại, không thay thế quy trình đó. Quy trình đầy đủ bắt đầu từ việc đóng nguồn lại và viết từ trí nhớ, rồi mới đến chuyện chọn dạng câu.

Tự kiểm tra và chỉnh sửa câu từ học thuật cùng Sovi.AI

Đặt đúng chỗ, một công cụ viết giúp được ở nhóm bốn, và chỉ ở nhóm bốn. Ba nhóm đầu là việc của bộ lọc và của cách ghi trích dẫn, không phải việc của phần mềm viết.

Sovi Smart Writing có preset Academic tách riêng trong danh sách giọng điệu, nhận tệp đính kèm, và có bước nạp văn bản cũ của bạn để đầu ra giữ được lối viết quen thuộc. Ba việc nó làm được trong bối cảnh này:

• Đưa một đoạn bạn đã tự viết lại và hỏi xem nó có còn nặng danh từ hóa hay không, có chỗ nào bị động không cần thiết không.
• Hỏi một câu dài có nên tách làm hai hay không, và tách ở đâu thì ý không bị đứt.
• Hỏi nghĩa kỹ thuật của một thuật ngữ tiếng Anh trước khi bạn quyết định giữ nguyên hay diễn đạt khác.

Việc tuyệt đối không giao cho nó là đưa đoạn gốc của tác giả khác vào rồi lấy bản viết lại đem nộp. Đó không phải chỉnh sửa văn phong, đó là để máy làm phần đang bị chấm, và kết quả vẫn mang cấu trúc lập luận của người khác.

Hai điều kỹ thuật cần biết. Kết quả trả về nằm trong khung chỉnh sửa kèm nút sao chép, không có đường xuất ra tệp, nên bản nộp vẫn do bạn tự ráp. Và danh mục tài liệu tham khảo thì tra từ nguồn gốc, không bao giờ nhờ mô hình dựng lại, vì một mục tham khảo sai còn phiền hơn một tỷ lệ cao.

Bộ công cụ rà soát báo cáo

• similarity-report-toolkit.pdf để in, đặt cạnh bản báo cáo khi rà.

Bên trong:

1. Bảng phân loại bốn lớp, mỗi vùng tô màu một dòng, có cột ghi nhóm và cột ghi phần trăm ước lượng, để cuối cùng bạn có con số thật sự cần xử lý.
2. Danh sách kiểm tra trích dẫn gồm bảy mục, trong đó có tiêu đề phần tài liệu tham khảo có đúng chuẩn không và các trích dẫn dài có đang ở dạng ngoặc kép hay chỉ thụt lề.
3. Phiếu câu hỏi gửi giảng viên, soạn sẵn ba câu nên hỏi trước khi nộp, trong đó có câu hỏi báo cáo chính thức của môn có bật loại trừ danh mục và trích dẫn hay không.

Làm bảng ở phần 1 trước khi sửa bất kỳ câu nào. Phần lớn thời gian viết lại bị tiêu vào những vùng lẽ ra không cần động tới.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ bao nhiêu thì bị coi là đạo văn?

Không có con số nào như vậy. Turnitin nói rõ không tồn tại điểm tương đồng tốt hay xấu, và khuyên giảng viên đặt một khoảng tùy theo từng bài thay vì một ngưỡng cứng. Nếu trường bạn quy định một con số, hãy tuân thủ, nhưng hiểu rằng đó là chính sách của trường.

2. Tự bật loại trừ danh mục tham khảo thì điểm có giảm thật không?

Trên màn hình của bạn thì có, nhưng hướng dẫn của Turnitin nói rõ các loại trừ do sinh viên tự đặt chỉ là tạm thời và không phản ánh vào điểm chính thức mà giảng viên thấy. Muốn thay đổi báo cáo chính thức thì phải hỏi giảng viên.

3. Đổi câu chủ động thành bị động có làm giảm tỷ lệ không?

Có thể làm thay đổi đôi chút, nhưng đó không phải lý do để làm. Ngưỡng tính trùng tối thiểu là 8 từ, nên đổi dạng câu mà vẫn giữ nguyên trật tự ý thì phần lớn chuỗi dài vẫn còn. Quan trọng hơn: nếu ý đó không phải của bạn và không ghi nguồn, con số thấp cũng không giải quyết được gì.

4. Thuật ngữ chuyên ngành bị tô màu thì phải làm sao?

Để nguyên. Cụm ngắn dưới tám từ vốn đã không được tính, còn tên định luật hay điều khoản thì không có cách gọi khác. Nếu một định nghĩa dài buộc phải giữ nguyên văn, đặt nó trong ngoặc kép và ghi nguồn.

5. Nộp lại nhiều lần để thử hạ tỷ lệ có nên không?

Hãy hỏi quy định của môn trước, vì nhiều nơi giới hạn số lần nộp và lần nộp sau có thể bị so với chính bản nháp trước của bạn. Quan trọng hơn, nếu bạn đã phân loại bốn lớp và xử lý xong nhóm bốn thì không còn gì để thử nữa.