Cách Sửa Lỗi Ngữ Pháp Và Nâng Tầm Academic Tone Cho Bài Viết Tiếng Anh

Bảy lỗi hay gặp nhất không phải do bất cẩn, mà do bảy chỗ tiếng Việt và tiếng Anh vận hành khác nhau: mạo từ, số nhiều, thì, hòa hợp chủ ngữ động từ, giới từ, trật tự tính từ và danh từ, và động từ "to be" trước tính từ. Biết chỗ khác nhau thì sửa được bằng quy tắc, không phải bằng cảm giác. Phần văn phong thì ngược lại: không phải thay từ cho kêu, mà là bỏ đúng những dấu hiệu của lời nói.

Khi tìm cách sửa lỗi ngữ pháp và academic tone tiếng Anh, phần lớn hướng dẫn cho bạn một danh sách từ thay thế rồi dừng lại ở đó. Bài này đi theo hướng khác, vì hai vấn đề này có hai nguyên nhân hoàn toàn khác nhau và cần hai cách chữa khác nhau.

Bộ công cụ sửa lỗi và nâng tầm văn phong ở cuối bài gồm bảng kiểm bảy lỗi, danh sách loại bỏ khẩu ngữ và bảng tra từ học thuật, có bản Word và PDF.

7 lỗi ngữ pháp phổ biến sinh viên Việt Nam hay mắc khi viết luận tiếng Anh

Một lưu ý về phương pháp trước đã, vì nó ảnh hưởng tới cách bạn đọc phần này. Các nghiên cứu thống kê lỗi của người học Việt Nam phần lớn làm trên mẫu nhỏ, do từng giáo viên thu thập, và mỗi nghiên cứu lại phân loại lỗi theo một cách khác nhau. Hệ quả là các con số phần trăm giữa các nghiên cứu không so sánh được với nhau. Vì vậy danh sách dưới đây không xếp hạng theo tần suất. Nó xếp theo một thứ chắc chắn hơn: bảy chỗ mà cấu trúc tiếng Việt và cấu trúc tiếng Anh thực sự khác nhau, và đó là lý do những lỗi này lặp lại ở gần như mọi người viết.

Mạo từ là chỗ khác nhau rõ nhất. Tiếng Việt không có hệ thống mạo từ tương đương a / an / the. Tính xác định được thể hiện qua loại từ, qua từ chỉ định như này, đó, hoặc đơn giản là qua ngữ cảnh. Khi viết tiếng Anh, não bạn không có chỗ nào để lấy tín hiệu đó ra, nên mạo từ bị bỏ quên chứ không phải bị dùng sai. Cách chữa là đặt một câu hỏi máy móc trước mỗi danh từ đếm được số ít: người đọc đã biết cụ thể cái nào chưa? Nếu rồi thì the, nếu chưa thì a hoặc an.

Sang số nhiều. Tiếng Việt có các và những, nhưng đó là từ riêng, đứng trước danh từ, và phần lớn thời gian có thể lược bỏ. Tiếng Anh thì gắn -s vào chính danh từ và gần như không cho phép bỏ. Lỗi thường gặp không phải quên hoàn toàn mà là bỏ sót rải rác, đặc biệt ở câu dài.

Với thì, tiếng Việt đánh dấu thời gian bằng đã, đang, sẽ, và cả ba đều có thể lược đi khi trong câu đã có trạng ngữ chỉ thời gian. Tiếng Anh bắt buộc chia động từ dù câu đã có "in 2019". Trong bài nghiên cứu, chỗ này thành vấn đề thật: phần mô tả phương pháp và kết quả thường phải ở quá khứ, còn phần bàn luận thì ở hiện tại, và việc nhảy thì giữa các đoạn làm người chấm khó theo.

Hòa hợp chủ ngữ và động từ thì tiếng Việt không có. Động từ tiếng Việt không đổi hình theo chủ ngữ. Phần khó nhất trong tiếng Anh không phải he goes, mà là những chủ ngữ dài có cụm giới từ chen vào: the number of participants who completed the survey đi với động từ số ít, vì chủ ngữ thật là the number.

Về giới từ, không có ánh xạ một đối một giữa giới từ tiếng Việt và tiếng Anh. Trong không phải lúc nào cũng là in, ở không phải lúc nào cũng là at. Đây là phần ít quy tắc nhất trong bảy phần, và cách thực tế nhất là học theo cụm cố định gắn với động từ hoặc danh từ cụ thể, chứ không học giới từ rời.

Trật tự tính từ và danh từ thì ngược nhau: tiếng Việt đặt tính từ sau danh từ, tiếng Anh đặt trước. Lỗi này ít xuất hiện ở cụm ngắn vì đã thành phản xạ, nhưng quay lại ở cụm dài nhiều thành phần, nhất là khi có danh từ đóng vai trò bổ nghĩa.

Cuối cùng là động từ "to be" trước tính từ. Trong tiếng Việt, tính từ tự làm vị ngữ được: "Kết quả rõ ràng" là một câu hoàn chỉnh, không cần là. Chuyển sang tiếng Anh, The result clear thiếu động từ. Chiều ngược lại cũng xảy ra khi người viết quen tay thêm is vào chỗ không cần.

Có một điểm chung giữa cả bảy: chúng không mất đi khi bạn viết nhiều hơn, vì nguyên nhân nằm ở phản xạ tiếng mẹ đẻ chứ không ở vốn từ. Chúng mất đi khi bạn rà có chủ đích, mỗi lần một loại lỗi, trên bản thảo đã viết xong.

Loại bỏ văn phong khẩu ngữ (Colloquialism) trong báo cáo khoa học

Phần này dễ hơn phần trên rất nhiều, vì nó không đòi hỏi cảm giác ngôn ngữ, chỉ đòi hỏi một danh sách và một lượt tìm kiếm.

Văn phong khẩu ngữ lọt vào bài không phải vì người viết không biết, mà vì những dấu hiệu này vô hình với chính mình. Dưới đây là những thứ có thể bắt bằng Ctrl+F:

• Dạng rút gọn: don't, can't, it's, won't. Trong văn bản học thuật viết đầy đủ.
• Cụm động từ thông dụng: find out, look at, come up with, go up. Phần lớn có một động từ đơn tương ứng, và mục sau sẽ nói kỹ chỗ này.
• Lượng từ mơ hồ: a lot of, lots of, a bit, pretty much. Thay bằng con số nếu có, bằng considerable hoặc limited nếu không.
• Danh từ rỗng: things, stuff, aspects khi không nói rõ là khía cạnh gì.
• Câu hỏi tu từ: "So what does this mean for policy?" Trong bài báo khoa học, hãy viết thẳng câu trả lời.
• Dấu chấm than và chữ viết hoa nhấn mạnh.
• Ngôi thứ hai: you chỉ người đọc nói chung. Chuyển sang one, hoặc viết lại câu theo hướng khách quan.
• Cụm đệm: basically, actually, obviously, of course. Gần như luôn xóa được mà không mất nghĩa.

Một điều cần cân bằng, vì rất nhiều người sửa quá tay. Loại bỏ khẩu ngữ không đồng nghĩa với viết câu dài và nặng. Nhiều tạp chí hiện nay còn khuyến khích câu chủ động và câu gọn. Mục tiêu là bỏ dấu hiệu của lời nói, không phải thêm dấu hiệu của sự trang trọng.

Về ngôi thứ nhất thì nên nói rõ: quy định khác nhau theo ngành và theo tạp chí. Nhiều hướng dẫn hiện nay chấp nhận we trong phần mô tả việc nhóm nghiên cứu đã làm. Hãy kiểm tra yêu cầu của môn hoặc của tạp chí trước khi viết lại toàn bộ sang bị động, vì bị động hóa toàn bài thường làm bài khó đọc hơn chứ không học thuật hơn.

Bảng tra cứu thuật ngữ học thuật thay thế các từ ngữ thông dụng

Trước khi vào bảng, cần nói rõ nguồn và cần nói rõ giới hạn, vì đây là chỗ dễ dùng sai nhất.

Danh sách từ học thuật được tham chiếu nhiều nhất là Academic Word List (AWL) do Averil Coxhead xây dựng tại Victoria University of Wellington. Có hai đặc điểm quyết định cách dùng nó. Thứ nhất, AWL gồm 570 họ từ. Thứ hai, và đây mới là điểm quan trọng, AWL không bao gồm 2000 từ thông dụng nhất của tiếng Anh (Coxhead, 2000, TESOL Quarterly, 34(2), 213–238).

Điều đó có nghĩa là AWL không phải một cuốn từ điển đồng nghĩa để làm bài nghe kêu hơn. Nó là danh sách những từ xuất hiện thường xuyên trong văn bản học thuật ở nhiều ngành, sau khi đã loại ra lớp từ phổ thông. Dùng đúng thì nó trả lời câu hỏi "từ nào thực sự hay xuất hiện trong văn bản học thuật", chứ không phải "từ nào sang hơn".

Hai cảnh báo về cách dùng bảng này.

Thứ nhất, thay từ theo kiểu một đổi một là nguồn gốc của loại câu đọc rất gượng. Utilise không phải phiên bản học thuật của use; nó mang nghĩa dùng một thứ vào mục đích ngoài mục đích vốn có. Một bài thay hết use thành utilise không trang trọng hơn, chỉ sai hơn.

Thứ hai, thuật ngữ chuyên ngành thì giữ nguyên, kể cả khi nghe đơn giản. Trong nghiên cứu hành vi người tiêu dùng trên nền tảng thương mại điện tử, cart abandonment là thuật ngữ chuẩn; viết lại thành the discontinuation of purchase intent không làm bài học thuật hơn mà làm người đọc trong ngành không nhận ra bạn đang nói gì.

Chỉnh sửa ngữ pháp và văn phong học thuật với Sovi.AI

Cần nói trước một điều về tên gọi: Sovi không có một nút riêng mang tên "Academic Polish". Thứ thực sự có trên sản phẩm là preset giọng điệu Academic trong Sovi Smart Writing, cùng với các bước soạn và chỉnh sửa mà trang giới thiệu mô tả là brainstorm, outline, draft, revise và polish. Nói đúng tên thì bạn biết mình đang bật cái gì.

Ba việc hợp lý trong bối cảnh bài này:

• Rà một loại lỗi mỗi lượt. Đưa đoạn văn vào và hỏi riêng về mạo từ, rồi lượt sau hỏi riêng về số nhiều. Rà từng loại bắt được nhiều hơn hẳn so với yêu cầu "sửa ngữ pháp giúp tôi", vì yêu cầu chung chung thường trả về một bản viết lại mà bạn không học được gì từ đó.
• Hỏi lý do, không chỉ lấy bản sửa. "Vì sao chỗ này là the chứ không phải a" đáng giá hơn bản sửa, vì bảy lỗi ở mục đầu đều là lỗi hệ thống và chỉ hết khi bạn hiểu quy tắc.
• Kiểm tra tính nhất quán của thì giữa các phần. Đây là chỗ con người đọc bản thảo của chính mình rất khó phát hiện.

Việc không nên giao: để nó viết lại cả đoạn rồi nộp. Ngoài vấn đề liêm chính học thuật, còn một lý do thực tế là bản viết lại thường xóa luôn những chỗ bạn đang sai, nên lần sau bạn vẫn sai y như vậy.

Hai chi tiết vận hành đáng biết trước. Kết quả hiện ra trong khung soạn thảo, chỉ có nút sửa và nút sao chép, nghĩa là bạn vẫn phải tự dán về bản thảo của mình. Và trong phần thiết lập có mục nạp văn bản cũ, dùng để đầu ra không lệch khỏi lối viết bạn vẫn dùng trong các bài trước.

Bộ công cụ sửa lỗi và nâng tầm văn phong

• academic-tone-kit.pdf để in và rà bằng tay.
• academic-tone-kit.docx để rà trực tiếp trên máy.

Bên trong:

1. Bảng kiểm bảy lỗi, mỗi lỗi một dòng, có cột ghi câu hỏi tự đặt khi rà và cột đánh dấu số chỗ đã sửa trong bản thảo.
2. Danh sách loại bỏ khẩu ngữ gồm tám nhóm có thể bắt bằng Ctrl+F, kèm ô ghi số lần tìm thấy.
3. Bảng tra từ học thuật với cột cụm thông dụng, cột lựa chọn thay thế và cột lưu ý, chừa sẵn dòng trống để bạn bổ sung các cặp từ của ngành mình.

Rà từng loại lỗi một lượt, đừng rà tất cả cùng lúc. Đọc một lượt để bắt bảy thứ khác nhau thì thường không bắt được thứ nào.

Câu hỏi thường gặp

1. Nên sửa ngữ pháp trước hay sửa văn phong trước?

Ngữ pháp trước. Sửa văn phong trên một câu còn sai cấu trúc thường phải làm lại từ đầu, vì khi đổi cách diễn đạt thì chỗ sai cũ bị che đi chứ không mất.

2. Viết dài và trang trọng có làm bài học thuật hơn không?

Không, và thường ngược lại. Mục tiêu là bỏ dấu hiệu của lời nói chứ không phải thêm dấu hiệu của sự trang trọng. Câu chủ động gọn gàng vẫn là văn học thuật.

3. Có được dùng "I" và "we" không?

Tùy ngành và tùy tạp chí. Nhiều hướng dẫn hiện nay chấp nhận we khi mô tả việc nhóm nghiên cứu đã làm. Hãy kiểm tra yêu cầu của môn trước, đừng mặc định chuyển toàn bộ sang bị động.

4. Thay hết từ thông dụng bằng từ trong AWL có an toàn không?

Không. AWL là danh sách từ hay xuất hiện trong văn bản học thuật, không phải danh sách từ đồng nghĩa sang trọng. Thay máy móc một đổi một là nguyên nhân phổ biến nhất của những câu đọc gượng.

5. Mạo từ là phần khó nhất, có mẹo nào nhanh không?

Không có mẹo, nhưng có quy trình. Rà riêng một lượt chỉ nhìn danh từ đếm được số ít, và với mỗi danh từ hỏi một câu duy nhất: người đọc đã biết cụ thể cái nào chưa. Làm vài bài sẽ thành phản xạ.